Nhiều người đi xét nghiệm sức khỏe định kỳ thấy acid uric tăng và rất lo lắng: "Tôi đã bị gút chưa?", "Có cần uống thuốc hạ acid uric ngay không?". Thực tế, tăng acid uric máu là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh gút, nhưng không phải cứ acid uric cao là đã bị gút và cũng không phải ai cũng cần dùng thuốc ngay.

1 Tăng acid uric máu là gì?

Acid uric là sản phẩm chuyển hóa cuối cùng của purin. Purin có thể đến từ thức ăn, nhưng phần lớn được tạo ra từ chuyển hóa tự nhiên của cơ thể. Khi acid uric trong máu tăng kéo dài, tinh thể urat có thể lắng đọng tại khớp, mô mềm hoặc thận, từ đó gây cơn gút cấp, hạt tophi hoặc sỏi thận ở một số người [1].

Điều cần nhấn mạnh với người bệnh: tăng acid uric máu chỉ là bất thường của một xét nghiệm. Chẩn đoán bệnh gút cần dựa vào biểu hiện lâm sàng, vị trí khớp viêm, diễn biến cơn đau, siêu âm khớp hoặc chọc hút dịch khớp khi cần. Vì vậy, không nên tự chẩn đoán và tự mua thuốc chỉ dựa trên một chỉ số xét nghiệm.
Tinh thể urat tích tụ trong khớp – cơ chế, triệu chứng và vị trí hay gặp
Tinh thể urat hình kim tích tụ trong khớp gây viêm, đau và sưng — thường gặp nhất ở ngón chân cái, cổ chân, đầu gối.

2 Khi nào tăng acid uric cần điều trị bằng thuốc?

Theo khuyến cáo Hội khớp học Hoa Kỳ – ACR 2020, việc khởi trị thuốc hạ acid uric máu (allopurinol, febuxostat...) được Khuyến cáo mạnh (Strongly recommended) ở người bệnh:

Hạ acid uric được Khuyến cáo tùy điều kiện (Conditionally recommended) với bệnh nhân:

⚠ Lưu ý quan trọng: Thuốc hạ acid uric không phải thuốc giảm đau tức thì. Thuốc có mục tiêu kéo acid uric về mức đích điều trị và duy trì lâu dài để làm tan dần tinh thể urat. Vì vậy, nhiều bệnh nhân thấy hết đau rồi tự ngừng thuốc, sau đó bệnh lại tái phát. Đây là nguyên nhân rất thường gặp làm gút trở thành mạn tính.

3 Khi nào có thể chỉ cần theo dõi và thay đổi lối sống?

Nếu chỉ tăng acid uric máu đơn thuần, chưa từng có cơn đau khớp kiểu gút, không có hạt tophi, không có sỏi thận hoặc bệnh thận liên quan đến acid uric, người bệnh thường không nên tự ý dùng thuốc hạ acid uric. Việc dùng thuốc cần dựa trên chỉ định cụ thể của bác sĩ, bởi ngoài bệnh gút, một số trường hợp tăng acid uric máu trong các bệnh lý khác, chẳng hạn một số bệnh về máu hoặc tình huống nguy cơ đặc biệt, có thể cần được điều trị theo phác đồ riêng.

Các biện pháp nền tảng bao gồm:

Dù vậy, thay đổi chế độ ăn thường chỉ làm giảm acid uric ở mức vừa phải, không thay thế thuốc khi đã có chỉ định điều trị bệnh gút.

4 Mục tiêu acid uric khi đã điều trị gút

Trong điều trị gút, bác sĩ thường hướng tới chiến lược "treat-to-target", tức là theo dõi acid uric định kỳ và điều chỉnh thuốc để đạt mục tiêu.

Tình trạng bệnh nhân Mục tiêu acid uric
Chưa có hạt tophi < 360 µmol/L
Có hạt tophi < 300 µmol/L
Biểu đồ điều trị acid uric theo mục tiêu – treat-to-target
Chiến lược "treat-to-target": duy trì acid uric < 360 µmol/L (không tophi) hoặc < 300 µmol/L (có tophi) giúp làm tan tinh thể urat và ngăn tái phát cơn gút.
💊 Lưu ý về dự phòng cơn gút khi khởi trị: Trong giai đoạn mới bắt đầu hạ acid uric, việc phối hợp thuốc dự phòng cơn gút cấp được khuyến cáo mạnh tối thiểu từ 3–6 tháng đầu tiên [1]. Người bệnh không nên tự tăng giảm liều thuốc hạ acid uric; một số thuốc cần chỉnh liều theo chức năng thận, nguy cơ dị ứng, bệnh kèm theo và thuốc đang sử dụng.

5 Khi nào nên đi khám chuyên khoa?

Nên đi khám chuyên khoa nếu:

Khám chuyên khoa giúp xác định đúng là gút hay bệnh khớp khác như nhiễm khuẩn khớp, viêm khớp dạng thấp, giả gút, thoái hóa khớp có viêm. Điều trị đúng từ sớm giúp giảm cơn đau, hạn chế biến dạng khớp, bảo vệ thận và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Khi nào nên đặt lịch khám? Nếu bạn có acid uric tăng hoặc đau khớp tái phát nghi gút, hãy mang theo các xét nghiệm gần nhất khi đi khám để được đánh giá đầy đủ và điều trị phù hợp.
Biến chứng gút nếu không kiểm soát tốt: tophi gút, sỏi thận, tổn thương thận
Không kiểm soát acid uric lâu dài có thể dẫn đến tophi gút, sỏi thận và tổn thương thận mạn tính.

Tài liệu tham khảo

  1. FitzGerald JD, Dalbeth N, Mikuls T, et al. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Care & Research. 2020. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10563586/
  2. American College of Rheumatology. Gout Clinical Practice Guidelines. https://rheumatology.org/gout-guideline

Nội dung bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin sức khỏe tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc khi chưa có chỉ định.