Nghiệm pháp Epley:
Tự điều trị chóng mặt tư thế tại nhà
Chóng mặt tư thế lành tính (BPPV) là gì?
Chóng mặt tư thế lành tính kịch phát (BPPV — Benign Paroxysmal Positional Vertigo) là nguyên nhân hàng đầu gây chóng mặt trong cộng đồng. Triệu chứng đặc trưng là cơn chóng mặt ngắn, dữ dội xuất hiện khi thay đổi tư thế đầu — nằm xuống, ngồi dậy đột ngột, hoặc ngoái đầu sang bên.
Nguyên nhân là do các tinh thể canxi nhỏ (otoconia) trong tai trong bị di lệch vào các ống bán khuyên, gây ra tín hiệu sai lệch về vị trí cơ thể. Nghiệm pháp Epley được thiết kế để tái định vị các tinh thể này về đúng vị trí ban đầu.
💡 Dấu hiệu nhận biết BPPV: Chóng mặt xoay tròn kéo dài dưới 1 phút, xuất hiện khi đổi tư thế đầu, thường kèm rung giật nhãn cầu (mắt chuyển động không kiểm soát). Không kèm ù tai, giảm thính lực hay các triệu chứng thần kinh khác.
Các bước thực hiện nghiệm pháp Epley
Nghiệm pháp dưới đây áp dụng cho BPPV ống bán khuyên sau — thể thường gặp nhất. Xác định bên tai bệnh trước khi thực hiện (tai bên nào gây chóng mặt khi nghiệm pháp Dix-Hallpike).
- Ngồi thẳng trên giường, xoay đầu sang bên tai bệnh 45°.
- Nằm ngửa nhanh, giữ đầu nghiêng 45° và thả thấp xuống dưới mép giường (tư thế Dix-Hallpike). Giữ 30 giây hoặc đến khi chóng mặt dứt hẳn.
- Xoay đầu sang bên đối diện 90° (không nâng đầu lên). Giữ 30 giây.
- Xoay toàn thân theo hướng đầu vừa xoay, nằm nghiêng sang bên lành, mặt hướng xuống sàn. Giữ 30 giây.
- Ngồi dậy từ từ, giữ đầu thẳng. Nghỉ 20–30 phút trước khi đứng dậy hoạt động bình thường.
Cần lưu ý gì sau khi thực hiện?
- Không nằm xuống ngay sau thủ thuật — ngồi thẳng ít nhất 20 phút
- Tránh cúi đầu thấp hoặc ngửa cổ nhiều trong 24–48 giờ đầu
- Ngủ với đầu nâng cao khoảng 30–45° trong đêm đầu tiên
- Có thể cảm thấy chóng mặt nhẹ thoáng qua trong lúc thực hiện — đây là bình thường
- Nếu sau 3–5 lần không đỡ, cần tái khám để loại trừ thể BPPV khác hoặc nguyên nhân khác
Khi nào không nên tự làm tại nhà?
⚠️ Đến khám ngay, không tự điều trị tại nhà nếu: Chóng mặt kèm đau đầu dữ dội, liệt mặt hoặc tứ chi, nhìn đôi, khó nuốt, mất thăng bằng nghiêm trọng, hoặc triệu chứng kéo dài liên tục hơn 1 phút. Đây có thể là dấu hiệu đột quỵ tiểu não hoặc bệnh lý hệ thần kinh trung ương.
Câu hỏi thường gặp
Tài liệu tham khảo
- Bhattacharyya N et al. Clinical Practice Guideline: Benign Paroxysmal Positional Vertigo (Update). Otolaryngology–Head and Neck Surgery. 2017;156(3_suppl):S1–S47.
- Hilton MP, Pinder DK. The Epley (canalith repositioning) manoeuvre for benign paroxysmal positional vertigo. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2014;(12):CD003162.
- Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị một số bệnh về tai mũi họng. Ban hành kèm theo Quyết định số 5643/QĐ-BYT. Bộ Y tế; 2015.
